Είναι η Φθορά των Σχέσεων Αναπόφευκτη; Η Ρομαντική Απάντηση

Η δημιουργικότητα και ο αγώνας για ανάπτυξη και αλλαγή είναι τα φτερά της σχέσης. Αυξάνουν την ικανότητα  των συντρόφων για στην αναγνώριση και την επιβράβευση. Σε μία κλειστή σχέση οι σύντροφοι έχουν πολύ λίγες πιθανότητες να αλλάξουν ή να βελτιωθούν ή να αναγνωρίσουν ο ένας τον άλλο.

Όταν τα ζευγάρια καταπιέζουν τα αρνητικά τους αισθήματα, δεν υπάρχει τρόπος να τα αντιμετωπίσουν ευθέως και έτσι δεν αναπτύσσονται ως άτομα και ως ζευγάρια. Το κίνητρο για την εντιμότητα ασφαλώς δεν είναι πάντοτε η επιθυμία για επικοινωνία και ανάπτυξη. Ορισμένοι άνθρωποι χρησιμοποιούν την εντιμότητα ως όπλο εναντίον του άλλου. Αυτό το είδος εντιμότητας γίνεται συχνά σκληρό και βλαβερό. Η χρήση του είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους τα ζευγάρια αυξάνουν της δύναμή τους να τιμωρούν το σύντροφό τους. Αλλά η μη αμυντική, προσανατολισμένη στην ανάπτυξη του εαυτού εξερεύνηση των αρνητικών συναισθημάτων και των θεμάτων ταμπού χαρακτηρίζει επίσης αυτό που ο Aronson αποκαλεί  «ανοιχτές, έντιμες και αυθεντικές σχέσεις».

Έτσι, αυτό που χρειάζεται ένα ζευγάρι για να κάνει λειτουργική τη σχέση του είναι να «αγωνιστεί να αναπτύσσεται και να αλλάζει με δημιουργικό τρόπο», σωστά; Ακούγεται απλό, έτσι δεν είναι; Αν είναι όμως τόσο απλό, γιατί τόσα ζευγάρια που παντρεύονται από έρωτα, που θέλουν απελπισμένα να επιτύχουν στο γάμο τους καταλήγουν φυλακισμένα σε μία αδιέξοδη σχέση; Ένα μέρος για να αναζητήσει κανείς μία απάντηση, για άλλη μία φορά, είναι το περιβάλλον. Αν οι συνθήκες της ζωής που έχει να αντιμετωπίσει ένα ζευγάρι είναι εξαιρετικά πιεστικές, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι αυτό θα επιβαρύνει τη σχέση. Αλλά η εμπειρία των ζευγαριών που επιβίωσαν σε πολέμους και φυσικές καταστροφές και οι σχέσεις των οποίων δεν αποδυναμώθηκαν αλλά αντίθετα ισχυροποιήθηκαν από την εμπειρία, δείχνει ότι αυτό δεν συμβαίνει πάντα. Τι είναι λοιπόν αυτό που κάνει άλλους δυνατούς και άλλους αδύνατους ως αποτέλεσμα της ίδιας πίεσης; Σύμφωνα με την ψυχολόγο προσωπικότητας Susan Kobasa, η απάντηση είναι «σθένος» (Kobasa, 1979). To «σθένος» ορίζει μία συγκεκριμένη δομή προσωπικότητας που αντιστέκεται στη νόσο ακόμη και σε καταστάσεις μεγάλης πίεσης.

Η ευσυνείδητη επαγρύπνηση απέναντι στους κινδύνους της φθοράς μίας σχέσης δεν αρκεί. Για να αποφευχθεί η φθορά πρέπει κανείς να αναλάβει δράση. Τα ζευγάρια που δραστηριοποιούνται δεν χρειάζονται την επαγρύπνηση για το τι κάνουν ώστε να έχουν μία ζωντανή σχέση. Παρόλα αυτά  η επαγρύπνηση είναι ένα καλό πρώτο βήμα. Όπως με κάθε πρόβλημα, είναι σημαντικό να έχεις επίγνωση και να επιθυμείς την αλλαγή αλλά χρειάζεται πολύ περισσότερη δράση όταν πρέπει να αντιστραφεί ένα πρόβλημα αφού έχει προκύψει.

Ενώ είναι σίγουρα αληθινό ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες του άλλου, ορισμένα ζευγάρια κατορθώνουν να ζήσουν με αυτήν την πραγματικότητα αρκετά επιτυχημένα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν προβλήματα, διαφωνίες ή απογοητεύσεις. Αλλά αναλαμβάνουν την ευθύνη και χρησιμοποιούν τα προβλήματα, τις διαφωνίες και τις απογοητεύσεις για να μάθουν καλύτερα τον εαυτό τους και τον άλλο.

Η επιτυχία τους μπορεί να αποδοθεί τουλάχιστον εν μέρει, σε ένα περιβάλλον που παρέχει υποστήριξη, πρόκληση και σχετικά λιγότερο άγχος. Η επιτυχία τους μπορεί επίσης να αποδοθεί στις θετικές παιδικές εμπειρίες που τους έδωσαν τη δυνατότητα να αναπτύξουν ερωτικές εικόνες που είναι συμβατές, επιτεύξιμες και ενισχύουν την ανάπτυξη. Ένα άλλο σημαντικό μέρος είναι ένα συγκρότημα αντιλήψεων που περιλαμβάνει:

• Έναν υψηλό βαθμό δέσμευσης στη σχέση σε αντίθεση με τη στάση «είτε σ’αρέσει είτε όχι»
• Μια αίσθηση ελέγχου της σχέσης σε αντίθεση με τη στάση «κάνω ότι μου κατέβει»
• Μια αγάπη για την πρόκληση σε αντίθεση με τη στάση «δε θα γίνει έτσι κι αλλιώς γιατί να μπω στον κόπο;»

Οπλισμένα με αυτές τις διαθέσεις, αυτά τα ζευγάρια διοχετεύουν τη δημιουργική τους ενέργεια στο να δημιουργήσουν μία σχέση που ικανοποιεί τις πιο σημαντικές φυσικές, συναισθηματικές, πνευματικές και διανοητικές τους ανάγκες. Έχοντας αφιερώσει τον εαυτό τους σε αυτό που ο Erich Fromm αποκαλεί «η τέχνη της αγάπης» (Fromm, 1956), χτίζουν τις σχέσεις τους με την ίδια ενέργεια και δημιουργικότητα που ο καλλιτέχνης χτίζει ένα σημαντικό έργο τέχνης.

Πηγή: Pines, A.M. (2007). Η Φθορά στην Ερωτική Σχέση: Αιτίες & Θεραπείες (Μτφ Χαραλαμπίδης, Γ.). Αθήνα: Περίπλους.

Έρωτας & Απογοήτευση: Μήπως συνδέονται περισσότερο από όσο νομίζουμε;

Οι δύο ερωτήσεις που τίθενται πιο συχνά σχετικά με φθορά στη σχέση των ζευγαριών είναι: "Τι προξενεί τη φθορά σε μία σχέση;" και "Πώς μπορούμε να αποφύγουμε τη φθορά;"

Σύμφωνα με την κλινική ψυχολόγο Ayala Malach Pines, το πρότυπο του έρωτα και της φθοράς απαντά και στις δύο αυτές ερωτήσεις. Το πρότυπο παρουσίαζει δύο διαδρομές που οδηγούν η μία στη φθορά και η άλλη στις ρίζες και τα φτερά. Οι δύο διαδρομές ξεκινούν από τον ίδιο δρόμο με το ζευγάρι να ερωτεύεται. Σε τι διαφέρει ένα ζευγάρι που υφίσταται φθορά από εκείνο που έχει ρίζες και φτερά; Αν αφήσουμε κατά μέρος την πιθανότητα το ζευγάρι που έχει υποστεί τη φθορά να έχει σοβαρά συναισθηματικά προβλήματα, πρέπει να συμπεράνουμε ότι η διαφορά μεταξύ τους οφείλεται στα διαφορετικά περιβάλλοντα. Ένα πιεστικό περιβάλλον - ή ένα περιβάλλον που το ζευγάρι βιώνει ως πιεστικό - εμποδίζει τους συντρόφους να πραγματοποιήσουν τα όνειρά τους. Το άγχος τους αποστραγγίζει ενεργειακά και ερωτικά. Αντίθετα ένα θετικό περιβάλλον βοηθά το ζευγάρι να αναπτυχθεί και να πραγματοποιήσει τα όνειρά του. Η αίσθηση της σημαντικότητας που τους προσφέρει η σχέση τους, κρατάει τον έρωτα ζωντανό.

 

 

Το Πρότυπο του Έρωτα και της Φθοράς έχει ορισμένα αποφασιστικά σημεία:

• Οι άνθρωποι που πιστεύουν στον έρωτα περιμένουν από αυτόν να δώσει νόημα στη ζωή τους.
• Υπάρχει μία άμεση σχέση ανάμεσα στον έρωτα και τη φθορά. Ο έρωτας αποτελεί το αρχικό στάδιο και την προϋπόθεση για τη διαδικασία της φθοράς.
• Υπάρχει αλληλεπίδραση του ζευγαριού με το περιβάλλον. Δεν είναι η ιδιοσυγκρασία του συντρόφου που προξενεί τη φθορά, αλλά μάλλον η καταστροφή των ερωτικών ιδανικών από το εξωτερικό άγχος που λανθασμένα αποδίδεται στο σύντροφο.
• Το περιβάλλον δεν αποτελεί μία απόλυτα αντικειμενική εξωτερική πραγματικότητα. Καθένας μας βιώνει μέσω της αντίληψής του μία υποκειμενική αναπαράσταση του κόσμου.
• Οι προσδοκίες για τον έρωτα διαμορφώνονται από τις πολιτισμικές μας αξίες και τις προσωπικές μας εμπειρίες και αποτελούν πάντα μέρος του συστήματος των πεποιθήσεών μας. Οι προσδοκίες ενεργοποιούνται όταν ερωτευόμαστεκαι βρίσκονται στο απόγειό τους όταν πραγματοποιείται μία δέσμευση, είτε αυτή είναι τυπική ή όχι. Οι προσδοκίες έχουν μία ισχυρή επίδραση στις ερωτικές σχέσεις, ακόμη και όταν είναι ασυνείδητες ή δεν εκφράζονται ανοιχτά, επειδή συνοδεύονται με ότι θα ονομάζαμε ουσία της ζωής.
• Οι ανεκπλήρωτες ερωτικές προσδοκίες φέρνουν απογοήτευση και μαζί διάβρωση του έρωτα και της αφοσίωσης. Οι προσδοκίες που εκπληρώνονται δεν αποτελούν παρόλα αυτά εγγύηση κατά της φθοράς. Τα ερωτικά ιδεώδη μπορεί να απογοητευτούν όταν δεν εκπληρώνονται ή όταν εκπληρώνονται μπορεί να είναι εξίσου απογοητευτικά επειδή αποτυγχάνουν να δώσουν στη ζωή το νόημα που προσδοκούσαμε να δώσουν.
• Το αποτέλεσμα της συνεχούς αλληλεπίδρασης ανάμεσα στο ζευγάρι και την αντίληψη του περιβάλλοντός του μπορεί να είναι θετικό ή αρνητικό για την ερωτική του σχέση. Στην καλύτερη περίπτωση το αποτέλεσμα είναι "ρίζες και φτερά", μία ιδανική ισορροπία ανάμεσα στην ασφάλεια και την ανάπτυξη. Στις σχέσεις με ρίζες και φτερά , ο έρωτας δυναμώνει με το χρόνο και συνεχίζει να τροφοδοτεί τη ζωή με νόημα. Στην χειρότερη περίπτωση το αποτέλεσμα είναι η φθορά και ο θάνατος του έρωτα.

Πηγή: Pines, A.M. (2007). Η φθορά στην ερωτική σχέση: Αιτίες & Θεραπείες. Αθήνα: Περίπλους.

Έρωτας: Τα Μυστικά της Έλξης

Οι ρομαντικές σχέσεις αρχίζουν με τον έρωτα. Αν δεν υπάρχει πάθος από την αρχή προφανώς δεν μπορεί αυτό να χαθεί αργότερα. Κατά συνέπεια, όσοι ξεκινούν μία σχέση για άλλους λόγους πλην του έρωτα, καθώς και όσοι δεν πιστεύουν στον έρωτα ή όσοι ψάχνουν το “σωστό” άτομο αλλά δεν το βρίσκουν ποτέ, δεν είναι δυνατόν να υποστούν φθορά σε μία ερωτική σχέση.

Ο έρωτας, είτε είναι κεραυνοβόλος είτε είναι αργά αναδυόμενο πάθος, είναι η ιδανική φάση σύμφωνα με την οποία κρίνεται ολόκληρη η σχέση – συνήθως δυσμενώς. Αυτή είναι η φάση την οποία οι εραστές θέλουν να διατηρήσουν ή να ανακτήσουν. Ξελόγιασμα, τύφλωση, πάθος. Οι εραστές θέλουν να πιστεύουν ότι ο έρωτάς τους είναι μοναδικός, μαγικός, κάτι που οι ποιητές μπορούν να περιγράψουν καλύτερα. Θέλουν να πιστεύουν ότι η έλξη ανάμεσα στους εραστές είναι μία μυστική ένωση των ψυχών, αυτό που ο Victor Herbert περιέγραψε ως “το γλυκό μυστήριο της ζωής”.

Οι ψυχολόγοι εντούτοις δεν προτίθενται να αφήσουν τον έρωτα στους ποιητές, τους ρομαντικούς ονειροπόλους και τους ερωτευμένους. Θέλουν να ανακαλύψουν τι ελκύει τους ερωτευμένους μεταξύ τους, να εξηγήσουν πώς ερωτεύεται κάποιος ένα συγκεκριμένο άτομο και γιατί. Στην ερώτηση γιατί ερωτεύτηκαν το σύντροφό τους οι συνεντευξιαζόμενοι συμπεριλαμβάνουν στην απάντησή τους έναν κατάλογο αρετών όπως εμφάνιση, προσωπικότητα, επιτεύγματα και αξίες (παρόμοιες με τις δικές τους και συνεπώς “σωστές”). Σπάνια αναφέρουν τους τρόπους με τους οποίους ο αγαπημένος πληροί κάποια πολιτισμικά πρότυπα (“Προέρχεται από μία πολύ καλή οικογένεια με άριστη εκπαίδευση”). Ούτε αναφέρονται συνήθως στη συναισθηματική κατάσταση στην οποία βρίσκονταν, ως αποτέλεσμα κάποιου συμβάντος στην εργασία ή την προσωπική τους δουλειά, όταν ερωτεύτηκαν.

Όταν οι άνθρωποι ερωτεύονται έχουν την τάση να θεωρούν ότι η μαγεία οφείλεται αποκλειστικά στις ελκυστικές ιδιότητες του αγαπημένου τους. Αισθάνονται ότι η παραδοχή κάποιων εξωτερικών δυνάμεων που τους έχουν επηρεάσει, μειώνει τη μαγεία του έρωτα ή τη μαγεία του αγαπημένου. Προτιμούν να θεωρούν ότι είναι ανεξάρτητοι, διαφορετικοί, ότι η αγάπη τους είναι ικανή να διαψεύσει τους κανόνες. Αλλά οι μελέτες δείχνουν ότι οι συνθήκες κάτω από τις οποίες γνωρίζουμε κάποιον είναι εξαιρετικά σημαντικές.

Οι δύο εξωγενείς μεταβλητές που έχουν προσελκύσει το μεγαλύτερο ερευνητικό ενδιαφέρον είναι η γειτνίαση και η συναισθηματική διέγερση. Οι μελέτες δείχνουν ότι οι άνθρωποι, τουλάχιστον μεταφορικά, παντρεύονται το γείτονα τους. Σε μία κλασική μελέτη (Bossard, 1932), εξετάστηκαν 5.000 άδειες γάμου. Τα ευρήματα έδειξαν ότι το 33% των ζευγαριών ζούσαν μέσα σε μια έκταση πέντε οικοδομικών τετραγώνων ο ένας από τον άλλον προτού γνωριστούν και παντρευτούν. Τα ποσοστά των γάμων μειώνονταν σταθερά και ενδεικτικά καθώς αυξανόταν η γεωγραφική απόσταση μεταξύ των κατοίκων. Είναι προφανές ότι για να ερωτευτούν δύο άνθρωποι πρέπει να έχουν κάποια πιθανότητα να συναντηθούν αλλά  η πιθανότητα να ερωτευτούν μεταξύ τους μεγαλώνει όταν συναντιούνται συχνότερα. Ο Robert Zajonc πιστεύει ότι το φαινόμενο αυτό είναι επακόλουθο της “επανειλημμένης έκθεσης”. Η επανειλημμένη έκθεση μας δημιουργεί την πεποίθηση ότι ο άλλος δεν είναι επικίνδυνος και συνεπώς μπορούμε να χαλαρώσουμε και να αντιδράσουμε θετικά.

Όταν βρισκόμαστε σε διέγερση είναι πιο πιθανό να ερωτευτούμε – επίσης όταν είμαστε θυμωμένοι, φοβισμένοι, όταν ζηλεύουμε, όταν νιώθουμε ευφορία ή όταν αισθανόμαστε ότι μας απορρίπτουν. Στην πραγματικότητα όταν κάποιος βιώνει μια σωματική διέγερση που συνοδεύεται από έντονα συναισθήματα είναι ένα εν δυνάμει ρομαντικό άτομο. Αν ένας άντρας συναντήσει μία όχι ιδιαίτερα θελκτική γυναίκα ενώ βρίσκεται σε κατάσταση ταραχής, το πιθανότερο είναι να αισθανθεί εντονότερη έλξη για αυτήν παρά αν βρισκόταν σε κανονικές συνθήκες.

Σύμφωνα με τους Walster και Berscheid, χρειάζονται δύο πράγματα για να ερωτευτεί κανένας: η διέγερση και η ρομαντική ερμηνεία της. Όταν κάποιος υποφέρει από τον πόνο της απόρριψης είναι ώριμος για μία αντισταθμιστική ερωτική σχέση. Σε περιόδους πολέμου οι εραστές ανακαλύπτουν το πάθος στη σκιά του θανάτου. Μία γυναίκα που αναρρώνει από το θάνατο του πατέρα της είναι ώριμη να ερωτευτεί, και το ίδιο συμβαίνει με όσους είχαν κάποια τραυματική εμπειρία ή με όσους πρόκειται να εγκαταλείψουν κάποιον τόπο για πάντα. Τα ευτυχή περιστατικά επίσης οδηγούν στον έρωτα. Παράδειγμα τα ζευγάρια που συναντήθηκαν σε κάποιο γάμο, σε διακοπές ή την πρώτη ζεστή μέρα της άνοιξης.

Ένα σημαντικό μέρος της συναισθηματικής διέγερσης του ξελογιάσματος προέρχεται από την πρόκληση και τους κινδύνους που συνεπάγεται ο έρωτας. Γιατί ενώ είναι θαυμάσιο να ερωτεύεται κανένας είναι ταυτόχρονα παράτολμο και επικίνδυνο. Σημαίνει ότι γίνεσαι ευάλωτος. Σημαίνει ότι μπορεί να πληγωθείς ή να απογοητευτείς. Όπως μία δύσκολη ανάβαση στα βράχια είναι πιο διεγερτική από μία βόλτα σε ένα λόφο – επειδή περιλαμβάνει περισσότερους κινδύνους – έτσι και ο έρωτας είναι πιο διεγερτικός από τη συμπάθεια. Αυτό το είδος της συναισθηματικής διέγερσης εμφανίζεται και αργότερα στη ζωή του ζευγαριού κάθε φορά που η σχέση αντιμετωπίζει κάποια απειλή, λόγου χάρη, ως αποτέλεσμα της εμπλοκής ενός από τους συντρόφους με κάποιο άλλο πρόσωπο.

Απόσπασμα από το βιβλίο: Pines, A.M. (2007). Η Φθορά στην Ερωτική Σχέση: Αιτίες και Θεραπείες. Αθήνα: Περίπλους.

Η Πλάνη της Μοναδικότητάς μας

Οι περισσότεροι άνθρωποι γνωρίζουν τις αλλαγές των κοινωνικών προτύπων στον έρωτα, το γάμο, το διαζύγιο καθώς και στους ρόλους του άνδρα και της γυναίκας. Πολλοί είναι αυτοί που μιλούν με ευχέρεια για τάσεις και στατιστικές. Συζητούν τέτοια θέματα γενικά με εξαιρετική άρθρωση, αλλά, συνειδητά ή ασυνείδητα, θεωρούν ότι οι ίδιοι είναι άτρωτοι σε τέτοιες γενικεύσεις. Οι κοινωνικοί ψυχολόγοι ονομάζουν το φαινόμενο «πλάνη της μοναδικότητας».

Όταν οι άνθρωποι ερωτευτούν είναι σίγουροι ότι κανείς δεν έχει αγαπήσει όπως αυτοί. Όταν δυστυχήσουν είναι βέβαιοι ότι κανείς δεν έχει υποφέρει τόσο πολύ. Και όταν υποστούν τη φθορά, σπάνια αποδίδουν την ευθύνη εκεί όπου πραγματικά ανήκει. Σπάνια λόγου χάρη, αντιλαμβάνονται τον τρόπο με τον οποίο οι πολιτισμικές δυνάμεις έχουν διαμορφώσει τις ανεδαφικές προσδοκίες τους από την ερωτική σχέση τους. Αντίθετα, κατηγορούν τους συντρόφους τους. Σκέφτονται όλα τα οδυνηρά και εκνευριστικά πράγματα που κάνει ο σύντροφός τους. «Είναι ένας νάρκισσος, σκέφτεται μόνο τις δικές του ανάγκες». «Είναι απαιτητική, γκρινιάρα και εκμεταλλεύτρια».

Οι άνθρωποι δεν αναγνωρίζουν ότι είναι θύματα των ρομαντικών ιδεωδών του πολιτισμού μας. Το παράδοξο είναι ότι δεν αναγνωρίζουν ούτε την επίδραση που έχει στη σχέση τους το εξωτερικό άγχος και η πίεση. Το επαγγελματικό άγχος, τα προβλήματα με τους συγγενείς του συντρόφου, τα παιδιά, οι αρρώστιες, ή για την ομοφυλόφιλα ζευγάρια, ιδιαίτερα όταν ο ένας ή και οι δύο δεν είναι ανοιχτά ομοφυλόφιλοι, η απόκρυψη της αληθινής φύσης της σχέσης τους. Ο αγώνας για την επαγγελματική άνοδο μπορεί να είναι εξαντλητικός. Το ίδιο και η ανία που συνεπάγεται η καθημερινή φροντίδα των παιδιών αλλά και η ανάγκη να κρατηθεί μυστική η σχέση από φίλους και συναδέλφους. Οι αγωνίες και τα άγχη αυτά αποτελούν αναπόσπαστο μέρος της ζωής. Είναι πολύ δύσκολο να αισθάνεσαι ρομαντικά όταν έχεις καταπονηθεί από τη δουλειά στο γραφείο και τη φροντίδα των παιδιών. Είναι πολύ δύσκολο να αισθανθείς τις πεταλούδες του έρωτα, όταν το στομάχι σου ανακατεύεται από την αγωνία των χρημάτων. Τέτοια άγχη, που είναι ανεξάρτητα από την αγάπη του ζευγαριού, μπορούν να διαβρώσουν μια σχέση όσο και η απαιτητικότητα της γυναίκας ή ο ναρκισσισμός του άνδρα.

Παρόλο που τα ζευγάρια κατανοούν θεωρητικά ότι αυτά τα άγχη επηρεάζουν τη σχέση τους, στην πράξη εξακολουθούν να κατηγορούν ο ένας τον άλλον για κακή συμπεριφορά. Ή κατηγορούν τον εαυτό τους για πράγματα που είναι πέρα από τον έλεγχό τους, όπως η ανεργία ή η στάση της κοινωνίας απέναντι στην ομοφυλοφιλία, που είναι εξίσου λάθος. Και στις δύο περιπτώσεις πληρώνουμε το τίμημα της πίστης μας στη μοναδικότητά μας.

Απόσπασμα από το βιβλίο: Pines, A.M. (2007). Η Φθορά στην Ερωτική Σχέση: Αιτίες και Θεραπείες. Αθήνα: Περίπλους.

Είναι η φθορά στη σχέση των ζευγαριών αναπόφευκτη;

Πολλοί άνθρωποι ξεκινούν μία σχέση όντας πραγματικά ερωτευμένοι και με καλή θέληση και πολλές ελπίδες για το μέλλον και κατόπιν, με το χρόνο, τραγικά, οδυνηρά, και με εξαιρετική αμηχανία βλέπουν τη σχέση να επιδεινώνεται και τελικά να καταρρέει. Ανατρέχουν στην εποχή που ήταν βαθιά ερωτευμένοι, όταν όλα έμοιαζαν σωστά και ωραία και ανταμειπτικά και βασανίζονται γιατί δεν καταλαβαίνουν πώς και γιατί έχασαν αυτό που είχαν. Αν αυτός ο έρωτας πέθανε αναρωτούνται, υπάρχει κάποιος άλλος που μπορεί να διαρκέσει; Θα βρω ποτέ τον έρωτα; Θα το βρει κανείς; (Branden, 1983, 2) .

O Otto Rank, ο Ernest Becker, ο Scott Peack, ο Elliot Aronson και ο Nathaniel Branden, όλοι άνδρες, φαίνεται να λένε το ίδιο πράγμα: Ο έρωτας τελειώνει και η φθορά είναι αναπόφευκτη. Δεν είναι θλιβερό; Τα ερωτευμένα ζευγάρια σε ολόκληρο τον κόσμο θέλουν να πιστεύουν ότι η φθορά δεν είναι αναπόφευκτη. Η απάντησή τους στο σκεπτικισμό είναι ότι η δική τους περίπτωση αποτελεί μία σπάνια εξαίρεση.

Ισχύει όμως κάτι τέτοιο; Η καλύτερη απάντηση στο επιχείρημα αυτό έρχεται από τα ζευγάρια εκείνα που εξακολουθούν να αντλούν μία αίσθηση σημασίας από τις σχέσεις τους, παρόλο που οι αγαπημένοι τους είναι άνθρωποι ατελείς και θνητοί. Για τα ζευγάρια αυτά, ο έρωτας μπορεί να είναι μια πιο ελκυστική απάντηση στο υπαρξιακό δίλημμα από κάθε άλλη ιδέα.

Όταν τα ζευγάρια καταπιέζουν τα αρνητικά τους αισθήματα, δεν υπάρχει τρόπος να τα αντιμετωπίσουν ευθέως και έτσι δεν αναπτύσσονται ως άτομα και ως ζευγάρια. Το κίνητρο για την εντιμότητα ασφαλώς δεν είναι πάντοτε η επιθυμία για επικοινωνία και ανάπτυξη. Ορισμένοι άνθρωποι χρησιμοποιούν την εντιμότητα ως όπλο εναντίον του άλλου. Αυτό το είδος εντιμότητας γίνεται συχνά σκληρό και βλαβερό. Η χρήση του είναι ένας από τους τρόπους με τους οποίους τα ζευγάρια αυξάνουν τη δύναμή τους να τιμωρούν το σύντροφό τους. Αλλά η μη αμυντική, προσανατολισμένη στην ανάπτυξη του εαυτού εξερεύνηση των αρνητικών συναισθημάτων και των θεμάτων ταμπού χαρακτηρίζει επίσης αυτό που ο Aronson (1995) αποκαλεί «ανοιχτές, έντιμες και αυθεντικές σχέσεις».

Όπως αναφέρει η Ayala Pines, η φθορά δεν είναι αναπόφευκτη ακόμη και στις πιο πιεστικές καταστάσεις επειδή εξαρτάται από τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι προσλαμβάνουν την πίεση. Ενώ είναι σίγουρα αληθινό ότι ένας άνθρωπος δεν μπορεί να καλύψει όλες τις ανάγκες του άλλου, ορισμένα ζευγάρια κατορθώνουν να ζήσουν με αυτή την πραγματικότητα αρκετά επιτυχημένα. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν έχουν προβλήματα, διαφωνίες ή απογοητεύσεις. Αλλά αναλαμβάνουν την ευθύνη και χρησιμοποιούν τα προβλήματα, τις διαφωνίες και τις απογοητεύσεις για να μάθουν καλύτερα τον εαυτό τους και τον άλλο. Η επιτυχία τους μπορεί να αποδοθεί τουλάχιστον εν μέρει, σε ένα περιβάλλον που παρέχει υποστήριξη, πρόκληση και σχετικά λιγότερο άγχος. Οπλισμένα με αυτές τις διαθέσεις, αυτά τα ζευγάρια διοχετεύουν τη δημιουργική τους ενέργεια στο να δημιουργήσουν μία ερωτική σχέση που ικανοποιεί τις πιο σημαντικές τους ανάγκες.
Πηγή: Pines, A.M. (2007). Η φθορά στην ερωτική σχέση. Αθήνα: Περίπλους. 

Σχέσεις Ζευγαριών: Όταν το Όνειρο Συναντά την Πραγματικότητα...

Η Επίδραση των Προσδοκιών. Οι προσδοκίες από μία σχέση υπάρχουν ως μέρος του συστήματος πεποιθήσεων των ανθρώπων. Μπορεί να είναι συνειδητές ή ασυνείδητες, ρητές ή άρρητες, ιδιωτικές ή πολιτισμένες. Ακόμη και όταν οι προσδοκίες ενός ζευγαριού είναι εφικτές, μετά από την ευφορία που συνεπάγεται η πραγματοποίηση ενός ονείρου, είναι ενδεχόμενο να ακολουθήσει η απογοήτευση, ιδιαίτερα μετά τη διαπίστωση ότι η πραγματικότητα δεν είναι τόσο συναρπαστική όσο το όνειρο. Κλασικό παράδειγμα είναι το ζευγάρι που το ερωτικό ιδανικό του είναι να παντρευτεί πρώτο από την παρέα του, να παντρευτεί το δημοφιλέστερο άτομο στο σχολείο και να αποκτήσει ένα σπίτι στα προάστια με γκαράζ και κήπο. Αφού πραγματοποιηθεί το όνειρο και εκτονωθεί η ευχαρίστηση από την επιδίωξή του, το ζευγάρι μπορεί να αισθανθεί πικρία και απογοήτευση, επειδή η επίτευξη του ονείρου, δεν κατόρθωσε να δώσει - για πάντα – νόημα στη ζωή του.

Όταν οι προσδοκίες των συντρόφων δεν πραγματοποιούνται, τα αισθήματα απογοήτευσης τείνουν να κατευθύνονται προς τον άλλον και να προξενούν τη διάβρωση του έρωτα και της αφοσίωσης. Η απογοήτευση είναι ακόμα μεγαλύτερη όταν ο σύντροφος είχε φανεί αρχικά ότι ταιριάζει στην εικόνα που υποσχόταν έμμεσα την πραγματοποίηση του ερωτικού ιδανικού και την επούλωση των παιδικών τραυμάτων. Με το χρόνο η θετική συναισθηματική ενέργεια στερεύει και ο έρωτας φθείρεται. Η εμπειρία της φθοράς, με τη σειρά της, εξασθενίζει την αγάπη και την αφοσίωση του ζευγαριού. Η πορεία προς τα κάτω συνεχίζεται μέχρι το θάνατο του έρωτα.

Για να εξασφαλιστεί η συνεχής ανάπτυξη της σχέσης του ζευγαριού, πρέπει οι προσδοκίες να επαναπροσδιορίζονται διαρκώς. Κάτι τέτοιο συμβαίνει χωρίς προσπάθεια όταν η αλλαγή είναι μέρος του ερωτικού ιδανικού του ζευγαριού και μέρος των προσδοκιών του. Ένα παράδειγμα είναι το ζευγάρι για το οποίο η σχέση σημαίνει ανοιχτή επικοινωνία σε όλα τα ζητήματα, αφοσίωση και απόλαυση της ζωής στο μέγιστο, το ζευγάρι που επιζητεί την αλλαγή και αισθάνεται ότι η ανάπτυξή του οφείλεται στη σχέση του. Μία τέτοια σχέση όπου το ερωτικό ιδεώδες είναι εφικτό και η ανάπτυξη κεντρικό θέμα, βελτιώνεται με το χρόνο. Μπορεί να βαθύνει και να γίνει περισσότερο ασφαλής (να βγάλει «ρίζες»). Μπορεί επίσης να βοηθήσει τους συντρόφους να αναπτυχθούν ως άτομα και ως ζευγάρι (να βγάλει «φτερά»). Αυτό με τη σειρά του θα ενδυναμώσει την αγάπη και την αφοσίωση του ζευγαριού, δημιουργώντας μία θετική ανατροφοδότηση που μπορεί να έχει διάρκεια.

Πηγή: Pines A.M. (2007). Η φθορά στην ερωτική σχέση: αιτίες & θεραπείες. Αθήνα: Περίπλους.

Συζυγική Εξουθένωση: Πώς την αντιλαμβανόμαστε και πώς την προλαμβάνουμε;

Tα συμπτώματα της συζυγικής εξουθένωσης γίνονται αντιληπτά σε σωματικό, συναισθηματικό και πνευματικό επίπεδο (Pines, 1996).

• Σωματική Κόπωση

Η σωματική κόπωση που προκαλείται από την εξουθένωση των ζευγαριών εμφανίζεται ως μία χρόνια κόπωση που δεν ανακουφίζεται από τον ύπνο. Τα θύματα της εξουθένωσης ξυπνούν κουρασμένα, έχουν προβλήματα στο στομάχι και κυρίως στον ύπνο. Συχνά δεν μπορούν να κοιμηθούν ενώ όταν τελικά το κατορθώσουν, καταδιώκονται από εφιάλτες.

• Συναισθηματική Κόπωση

Τα ζευγάρια που βιώνουν συζυγική εξουθένωση αισθάνονται συναισθηματική απογοήτευση και είναι πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχει ελπίδα για αυτούς ή τη σχέση τους. Η ζωή τους μοιάζει να μην έχει νόημα και συνοδεύεται συχνά από κατάθλιψη με αποτέλεσμα να τους απομένει ελάχιστη ενέργεια για τη δουλειά και τα παιδιά. Παρόλο που υπάρχουν αυτά τα προβλήματα , δεν έχουν τη δύναμη να αλλάξουν την κατάσταση και έχουν παραιτηθεί από την ιδέα να αλλάξουν το σύντροφό τους ή τον εαυτό τους. Δεν ελπίζουν στην αλλαγή και σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγηθούν σε τάσεις αυτοκτονίας.

• Πνευματική Κόπωση
Η πνευματική κόπωση εκδηλώνεται με μειωμένη αυτογνωσία και μία αρνητική διάθεση απέναντι σε οτιδήποτε αφορά στη σχέση και ειδικότερα στο σύντροφο. Όταν αρχίζει η φθορά της σχέσης, οι δύο σύντροφοι αποκτούν μια οδυνηρή συνείδηση όλων των μικρών πραγμάτων που κάνει ο άλλος και που τους ενοχλούν. Η υπομονή τους σε τέτοιες συμπεριφορές εξαντλείται. Ωστόσο, η απογοήτευση δεν περιορίζεται στο σύντροφο αλλά αφορά και στον εαυτό τους. Υπάρχει ένα έντονο συναίσθημα προσωπικής αποτυχίας, της αποτυχίας να διατηρήσουν τη σχέση τους.

Ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να προλάβουν τη φθορά στη σχχέση των ζευγαριών είναι:
• Εύρος Διαφορετικότητας: Όσο μεγαλύτερο εύρος διαφορετικότητας υπάρχει σε μία σχέση τόσο χαμηλότερο είναι το επίπεδο της φθοράς. Η διαφορετικότητα βρίσκεται μεταξύ υπερφόρτισης και ανίας. Στην περίπτωση της υπερφόρτισης το άτομο διακρίνει μεγάλο εύρος διαφορετικότητας σε σχέση με το σύντροφό του, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει άγχος και πίεση ενώ τα πολύ χαμηλά επίπεδα διαφορετικότητας τα βιώνει ως ανία και ενόχληση. Το βέλτιστο επίπεδο διαφέρει από άτομο σε άτομο και απαιτεί διαρκή τόνωση (Duffy, 1962). Ο τρόπος που τα ζευγάρια εισάγουν τη διαφορετικότητα στη σχέση τους διαφέρει όσο και τα ζευγάρια. Οποιαδήποτε μορφή κι αν έχει η διαφορετικότητα των συντρόφων είναι βέβαιο ότι κάνει τη ζωή του ζευγαριού πιο ενδιαφέρουσα με αποτέλεσμα να αυξάνεται η συναισθηματική διέγερση και να ανανεώνεται η σχέση.


• Εκτίμηση: Όπως αποδεικνύεται, η εκτίμηση προστατεύει τους συντρόφους από την εξουθένωση. Η αίσθηση εκτίμησης και αναγνώρισης κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται καλά ενώ η αχαριστία να αισθάνονται άσχημα με τον εαυτό τους και θυμό και αγανάκτηση για το πρόσωπο που τους επικρίνει. Οι περισσότεροι διαθέτουν την ικανότητα να συμπεριφερθούν με τρόπο θερμό ή ψυχρό, ευχάριστο ή ενοχλητικό. Όταν οι άλλοι μας αντιμετωπίζουν ζεστά και χαριτωμένα, αυτό από μόνο του, μας κάνει περισσότερο ζεστούς και ευχάριστους μέσα από τη δύναμη της αυτοεκπληρούμενης προφητείας (Snyder, 1979). Στο σύστημα του ζευγαριού όσο περισσότερη αναγνώριση προσφέρουν οι σύντροφοι μεταξύ τους, τόσο πιο ανταποδοτικό είναι το σύστημα αυξάνοντας έτσι αυτό που τελικά προσλαμβάνει ο κάθε ένας σύντροφος.

• Ευκαιρίες για Αυτοπραγμάτωση: Όσο περισσότερες ευκαιρίες για αυτοπραγμάτωση και προσωπική ανάπτυξη προσφέρει ένα περιβάλλον σε ένα ζευγάρι τόσο λιγότερες είναι και οι πιθανότητες της συζυγικής εξουθένωσης. Κατά τον Maslow (1962), το άτομο διαθέτει ως βασικό ανθρώπινο κίνητρο μία εσωτερική δύναμη προς την πραγμάτωση των ανθρώπινων δυνατοτήτων του. Ο Carl Rogers αναφέρει ότι «σε κάθε οργανισμό συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, υπάρχει μια εσωτερική ροπή προς μια εποικοδομητική πραγμάτωση των έμφυτων δυνατοτήτων του, μια φυσική τάση προς την ανάπτυξη» (Rogers, 1961). Αξίζει να σημειωθεί ότι η αυτοπραγμάτωση περιλαμβάνει τη συνεχή αλλαγή και ανάπτυξη, η οποία σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προξενήσει άγχος. Προϋποθέτει άνοιγμα σε νέες εμπειρίες με ένα θετικό, δραστήριο και δημιουργικό τρόπο.

Πέρα από τα παραπάνω περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά που θωρακίζουν το ζευγάρι κατά της φθοράς, σημαντικά είναι οι οικογενειακές σχέσεις, οι φίλοι και συνεργάτες, η υποστήριξη στις δυσκολίες, η αυτονομία και μία οικία που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις προτιμήσεις των συντρόφων. Ενώ η διαφορετικότητα και η αυτοπραγμάτωση βοηθούν στη διατήρηση της συναισθηματικής διέγερσης, η εκτίμηση και η υποστήριξη δυναμώνουν την αφοσίωση.