Συζυγική Εξουθένωση: Πώς την αντιλαμβανόμαστε και πώς την προλαμβάνουμε;

Tα συμπτώματα της συζυγικής εξουθένωσης γίνονται αντιληπτά σε σωματικό, συναισθηματικό και πνευματικό επίπεδο (Pines, 1996).

• Σωματική Κόπωση
Η σωματική κόπωση που προκαλείται από την εξουθένωση των ζευγαριών εμφανίζεται ως μία χρόνια κόπωση που δεν ανακουφίζεται από τον ύπνο. Τα θύματα της εξουθένωσης ξυπνούν κουρασμένα, έχουν προβλήματα στο στομάχι και κυρίως στον ύπνο. Συχνά δεν μπορούν να κοιμηθούν ενώ όταν τελικά το κατορθώσουν, καταδιώκονται από εφιάλτες.

• Συναισθηματική Κόπωση
Τα ζευγάρια που βιώνουν συζυγική εξουθένωση αισθάνονται συναισθηματική απογοήτευση και είναι πεπεισμένοι ότι δεν υπάρχει ελπίδα για αυτούς ή τη σχέση τους. Η ζωή τους μοιάζει να μην έχει νόημα και συνοδεύεται συχνά από κατάθλιψη με αποτέλεσμα να τους απομένει ελάχιστη ενέργεια για τη δουλειά και τα παιδιά. Παρόλο που υπάρχουν αυτά τα προβλήματα , δεν έχουν τη δύναμη να αλλάξουν την κατάσταση και έχουν παραιτηθεί από την ιδέα να αλλάξουν το σύντροφό τους ή τον εαυτό τους. Δεν ελπίζουν στην αλλαγή και σε ακραίες περιπτώσεις μπορεί να οδηγηθούν σε τάσεις αυτοκτονίας.

• Πνευματική Κόπωση
Η πνευματική κόπωση εκδηλώνεται με μειωμένη αυτογνωσία και μία αρνητική διάθεση απέναντι σε οτιδήποτε αφορά στη σχέση και ειδικότερα στο σύντροφο. Όταν αρχίζει η φθορά της σχέσης, οι δύο σύντροφοι αποκτούν μια οδυνηρή συνείδηση όλων των μικρών πραγμάτων που κάνει ο άλλος και που τους ενοχλούν. Η υπομονή τους σε τέτοιες συμπεριφορές εξαντλείται. Ωστόσο, η απογοήτευση δεν περιορίζεται στο σύντροφο αλλά αφορά και στον εαυτό τους. Υπάρχει ένα έντονο συναίσθημα προσωπικής αποτυχίας, της αποτυχίας να διατηρήσουν τη σχέση τους.

Ορισμένοι παράγοντες που μπορούν να προλάβουν τη φθορά στη σχχέση των ζευγαριών είναι:
• Εύρος Διαφορετικότητας: Όσο μεγαλύτερο εύρος διαφορετικότητας υπάρχει σε μία σχέση τόσο χαμηλότερο είναι το επίπεδο της φθοράς. Η διαφορετικότητα βρίσκεται μεταξύ υπερφόρτισης και ανίας. Στην περίπτωση της υπερφόρτισης το άτομο διακρίνει μεγάλο εύρος διαφορετικότητας σε σχέση με το σύντροφό του, γεγονός που μπορεί να δημιουργήσει άγχος και πίεση ενώ τα πολύ χαμηλά επίπεδα διαφορετικότητας τα βιώνει ως ανία και ενόχληση. Το βέλτιστο επίπεδο διαφέρει από άτομο σε άτομο και απαιτεί διαρκή τόνωση (Duffy, 1962). Ο τρόπος που τα ζευγάρια εισάγουν τη διαφορετικότητα στη σχέση τους διαφέρει όσο και τα ζευγάρια. Οποιαδήποτε μορφή κι αν έχει η διαφορετικότητα των συντρόφων είναι βέβαιο ότι κάνει τη ζωή του ζευγαριού πιο ενδιαφέρουσα με αποτέλεσμα να αυξάνεται η συναισθηματική διέγερση και να ανανεώνεται η σχέση.


• Εκτίμηση: Όπως αποδεικνύεται, η εκτίμηση προστατεύει τους συντρόφους από την εξουθένωση. Η αίσθηση εκτίμησης και αναγνώρισης κάνει τους ανθρώπους να αισθάνονται καλά ενώ η αχαριστία να αισθάνονται άσχημα με τον εαυτό τους και θυμό και αγανάκτηση για το πρόσωπο που τους επικρίνει. Οι περισσότεροι διαθέτουν την ικανότητα να συμπεριφερθούν με τρόπο θερμό ή ψυχρό, ευχάριστο ή ενοχλητικό. Όταν οι άλλοι μας αντιμετωπίζουν ζεστά και χαριτωμένα, αυτό από μόνο του, μας κάνει περισσότερο ζεστούς και ευχάριστους μέσα από τη δύναμη της αυτοεκπληρούμενης προφητείας (Snyder, 1979). Στο σύστημα του ζευγαριού όσο περισσότερη αναγνώριση προσφέρουν οι σύντροφοι μεταξύ τους, τόσο πιο ανταποδοτικό είναι το σύστημα αυξάνοντας έτσι αυτό που τελικά προσλαμβάνει ο κάθε ένας σύντροφος.

• Ευκαιρίες για Αυτοπραγμάτωση: Όσο περισσότερες ευκαιρίες για αυτοπραγμάτωση και προσωπική ανάπτυξη προσφέρει ένα περιβάλλον σε ένα ζευγάρι τόσο λιγότερες είναι και οι πιθανότητες της συζυγικής εξουθένωσης. Κατά τον Maslow (1962), το άτομο διαθέτει ως βασικό ανθρώπινο κίνητρο μία εσωτερική δύναμη προς την πραγμάτωση των ανθρώπινων δυνατοτήτων του. Ο Carl Rogers αναφέρει ότι «σε κάθε οργανισμό συμπεριλαμβανομένου και του ανθρώπου, υπάρχει μια εσωτερική ροπή προς μια εποικοδομητική πραγμάτωση των έμφυτων δυνατοτήτων του, μια φυσική τάση προς την ανάπτυξη» (Rogers, 1961). Αξίζει να σημειωθεί ότι η αυτοπραγμάτωση περιλαμβάνει τη συνεχή αλλαγή και ανάπτυξη, η οποία σε ορισμένους ανθρώπους μπορεί να προξενήσει άγχος. Προϋποθέτει άνοιγμα σε νέες εμπειρίες με ένα θετικό, δραστήριο και δημιουργικό τρόπο.

Πέρα από τα παραπάνω περιβαλλοντικά χαρακτηριστικά που θωρακίζουν το ζευγάρι κατά της φθοράς, σημαντικά είναι οι οικογενειακές σχέσεις, οι φίλοι και συνεργάτες, η υποστήριξη στις δυσκολίες, η αυτονομία και μία οικία που να ανταποκρίνεται στις ανάγκες και τις προτιμήσεις των συντρόφων. Ενώ η διαφορετικότητα και η αυτοπραγμάτωση βοηθούν στη διατήρηση της συναισθηματικής διέγερσης, η εκτίμηση και η υποστήριξη δυναμώνουν την αφοσίωση.

Οι Φιλίες κατά την Εφηβεία


Οι δεσμοί με τους γονείς αντικαθίστανται από δεσμούς με συνομήλικους

- Διπλάσιο χρόνο με φίλους σε σύγκριση με γονείς και άλλους ενήλικες
- Εφηβικές ομάδες: λιγότερη καθοδήγηση και έλεγχος από ενήλικες, παρέες από πολλές γειτονιές
- Αναζήτηση ατόμων του αντίθετου φύλου
- Οι φιλίες εξιδανικεύονται και αποκτούν μεγάλη συναισθηματική αξία


Προσφέρουν στον έφηβο νέες ταυτίσεις, νέες αξίες, νέες αντιλήψεις που πρέπει να ασπαστεί προκειμένου να γίνει αποδεκτός                                                                                             

Μέσα από τις φιλίες ο έφηβος:
1. Ρυθμίζει το άγχος του
2. Εξωτερικεύει τις εντάσεις και τις ανησυχίες του
3. Αποκτά καινούρια πρότυπα συμπεριφοράς και δοκιμάζει νέες συμπεριφορές
4. Αποδέχεται την στάση ζωής της ομάδας και απορρίπτει αυτή των ενηλίκων
5. Βρίσκει είδωλα προς μίμηση
6. Αποκτά προσωρινή ταυτότητα έως ότου αποκτήσει μια πιο σταθερή αίσθηση του Εαυτού του


                                                                                                                              (Ιωαννίδης 1990)
Θετική επίδραση:
  •  Κοινωνική ανάπτυξη
  •  Ανάπτυξη προσωπικότητας εφήβου
  •  Λιγότερα προβλήματα συμπεριφοράς στο σχολείο
  •  Μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στην κοινωνική τους αποδοχή
  • Λιγότερη μοναξιά
Ενώ:
 Δυσκολία δημιουργίας φιλικών σχέσεων κατά την εφηβεία
  • Εφηβική κατάθλιψη
  • Κακή κοινωνική προσαρμογή
                                                                                                          (Berndt & Savin-Williams, 1993)

Η σημασία της θετικής Αυτοαντίληψης!

H αυτοαντίληψη (self-perception) αποτελεί ένα είδος αξιολόγησης που κάνει - και συνήθως διατηρεί - το άτομο για τον εαυτό του. Εκφράζει την επιδοκιμασία ή την αποδοκιμασία του προς τον εαυτό του και φανερώνει το βαθμό στον οποίο το άτομο πιστεύει ότι είναι ικανό, σημαντικό, επιτυχημένο και αξιόλογο.

Η αυτοαντίληψη είναι στενά συνδεδεμένη με την έννοια της αυτογνωσίας, η οποία αναφέρεται στη βαθύτερη γνώση και ρεαλιστική αντίληψη του εαυτού μας, καθώς και στην επίγνωση του συνολικού τρόπου αντίδρασής μας στις διάφορες καταστάσεις (Φλουρής, 1981). Με άλλα λόγια, η αυτογνωσία αφορά στα βαθύτερα και ιδιαίτερα αντικειμενικά γνωρίσματα της προσωπικότητάς μας, την ψυχοσυναισθηματική μας υπόσταση, αλλά και τις βαθύτερες επιθυμίες μας. Ποιος πραγματικά είμαι; Πόσο προσωπικές είναι οι αξίες μου; Πώς μπορώ να έχω εμπιστοσύνη στον εαυτό μου; Στη βιβλιογραφία, ο όρος «αυτοεκτίμηση» χρησιμοποιείται συχνά ως ταυτόσημος με την έννοια της αυτοαξιολόγησης που κάνει το άτομο για τον εαυτό του. Με άλλα λόγια, η αυτοεκτίμηση είναι μια θετική ή αρνητική στάση προς τον εαυτό. Δείχνει ότι το άτομο αισθάνεται πως αξίζει ως πρόσωπο, σέβεται τον εαυτό του για αυτό που είναι και δεν τον καταδικάζει για ό,τι δεν είναι. Γενικότερα, σκέφτεται θετικά για τον εαυτό του. Αντίθετα, η έλλειψη αυτοεκτίμησης ή η χαμηλή αυτοεκτίμηση, σημαίνει αρνητική αυτοαξιολόγηση και, συχνά, αυτοαπόρριψη (Κοσμίδου-Hardy,1991).

Ο άνθρωπος έχει ανάγκη από μια θετική αυτοαντίληψη, γιατί θετική αυτοαντίληψη σημαίνει θετική στάση, θετική προδιάθεση προς τον εαυτό αλλά και προς τη ζωή γενικότερα (Argyle 1981, Rogers 1981). Θετική διάθεση σημαίνει θετική προσέγγιση, σημαίνει συμμετοχή, σημαίνει προσπάθεια που θα οδηγήσει κάποτε στην «αυτοπραγμάτωση» (Maslow 1970, Rogers 1981). Η θετική αυτοαντίληψη συνεπάγεται και υψηλό βαθμό αυτοεκτίμησης και μας οδηγεί στο να επιμένουμε για την κατάκτηση των στόχων μας παρά τις δυσκολίες, να αναπτύσσουμε τις δυνατότητες μας και να διορθώνουμε τα λάθη μας. Παράλληλα, δεν καθοδηγούμαστε πλήρως από τις προσδοκίες των άλλων ούτε και αμφισβητούμε την προσωπική μας αξία στην περίπτωση που τα σχόλια των άλλων δεν είναι ευνοϊκά. Αντίθετα, «ξεχνούμε» ευκολότερα μια εμπειρία που σχετίζεται με αποτυχία και προστατεύουμε τον εαυτό μας από την αρνητική αυτοαξιολόγηση. (Κοσμίδου-Hardy, 1991). Αν προσπαθούσε κανείς να αναζητήσει τις αιτίες που οδηγούν τα άτομα στην αποτυχία, στην άρνηση και πολλές φορές σε ψυχιατρικά ιδρύματα, θα διαπίστωνε ότι πολλά από τα άτομα αυτά απέτυχαν να χτίσουν μια θετική αυτοεικόνα, είναι άτομα που αποθαρρύνθηκαν γρήγορα και που ο «εαυτός» τους τα πρόδωσε σε κρίσιμα σημεία. Αντίθετα, τα επιτυχημένα άτομα χαρακτηρίζονται από ιδιότητες που αντανακλούν μια θετική αυτοαντίληψη.