Σχέση Επαγγελματικής & Συζυγικής Εξουθένωσης: Μύθος ή Πραγματικότητα;

Η επαγγελματική εξουθένωση (career burnout) αποτελεί μία κατάσταση σωματικής, συναισθηματικής και πνευματικής εξουθένωσης που προκύπτει από τη μακρόχρονη εμπλοκή του ατόμου σε συνθήκες εργασίας που είναι συναισθηματικά απαιτητικές (Maslach & Jackson, 1986). Από την άλλη, η συζυγική εξουθένωση (couple burnout) προκαλείται όταν οι αρχικές προσδοκίες των συντρόφων από τη σχέση τους έρχονται σε αντίφαση με την πραγματικότητα, γεγονός που τους προκαλεί άγχος και απογοήτευση. Η φθορά αυτή αποτελεί μια πολύ δύσκολη κατάσταση και συμβαίνει σε άτομα τα οποία περιμένουν ότι η σχέση θα δώσει νόημα στη ζωή τους. Συνδέεται με σωματική, συναισθηματική και πνευματική κόπωση του ζευγαριού και η σχέση συχνά κινδυνεύει να διαλυθεί (Pines, 2006).

Όπως προκύπτει από τα ερευνητικά δεδομένα, η εξουθένωση στο ζευγάρι συνδέεται με την εξουθένωση που βιώνουν οι σύντροφοι στη δουλειά τους (Antoniou & Cooper, 2005˙ Hazan & Shaver, 1990). Αρκεί να σκεφτεί κανείς τις ώρες που διαθέτει ο σύγχρονος άνθρωπος στην εργασία και την ενέργεια που απαιτείται να καταναλώσει για την επίτευξη των επαγγελματικών του στόχων, για να αντιληφθεί τη σύγκρουση που μπορεί να βιώσει όταν χρειάζεται να ισορροπήσει τις απαιτήσεις αυτές με την οικογένειά του. Σε ό,τι αφορά τη σχέση του ζευγαριού, η πολύωρη ενασχόληση των συντρόφων με το επάγγελμά τους, μειώνει τη συναισθηματική τους διέγερση και τη μεταξύ τους επικοινωνία.

Σύμφωνα με την Pines (1996), η συζυγική και η επαγγελματική εξουθένωση συνδέονται μεταξύ τους και επηρεάζουν η μία την άλλη. Όταν το άτομο βιώνει εξουθένωση στην εργασία, συχνά απομονώνεται, χάνει την εμπιστοσύνη του στους συναδέλφους και έχει υπέρμετρες απαιτήσεις από το σύντροφό του, γεγονός που προκαλεί συγκρούσεις στη σχέση. Τα συναισθήματα της απογοήτευσης μεταφέρονται στο γάμο αλλά και αντίστροφα. Επομένως, οι άνθρωποι που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στο γάμο τους, είναι πιθανόν να επενδύουν πολύ χρόνο και ενέργεια στη δουλειά, βρίσκοντάς την σαν μια διέξοδο στα προσωπικά τους προβλήματα, με αποτέλεσμα να απογοητεύονται πλήρως αν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως τα περίμεναν και η οικογένεια δεν μπορεί να τους στηρίξει.

Χαρακτηριστικά είναι τα ευρήματα έρευνας που διεξήχθη σε 190 Έλληνες εργαζόμενους (Σωτηράκη & Αντωνίου, υπό δημοσίευση) , ηλικίας από 20 έως 64 ετών, όπου προέκυψε ότι οι συμμετέχοντες που κατατάσσονται στην κατηγορία υψηλής συζυγικής εξουθένωσης εμφάνισαν τον υψηλότερο μέσο όρο σε όλους τους παράγοντες της επαγγελματικής εξουθένωσης, ενώ τα άτομα χαμηλής συζυγικής εξουθένωσης φάνηκε ότι ήταν λιγότερο εξουθενωμένοι επαγγελματικά, καθώς εμφάνισαν το χαμηλότερο μέσο όρο. Τα ευρήματα επιβεβαίωσαν την αρχική υπόθεση της έρευνας, γεννώντας προβληματισμούς σχετικά με την ετοιμότητα των εργαζόμενων και των εργοδοτών να αντιμετωπίσουν τη νέα πραγματικότητα.

Το Φαινόμενο της «Γυάλινης Οροφής»

Ο όρος «γυάλινη οροφή» (glass ceiling) υιοθετήθηκε το 1986 από δημοσιογράφους της εφημερίδας Wall Street Journal με στόχο να περιγράψουν τα τεχνητά ή αόρατα εμπόδια (βασισμένα σε απόψεις και προκαταλήψεις) που επιβραδύνουν ή σταματούν την επαγγελματική ανέλιξη των γυναικών στις ανώτερες και ανώτατες θέσεις της ιεραρχίας των επιχειρήσεων. Ο υπολογισμός του εύρους της «γυάλινης οροφής» αποτυπώνει το βαθμό δυσκολίας που αντιμετωπίζουν οι γυναίκες προκειμένου να καταφέρουν να προωθήσουν την καριέρα τους σε επίπεδα αντίστοιχα με αυτά των ανδρών συναδέλφων τους (Ντερμανάκης, 2004a).

Το φαινόμενο της «γυάλινης οροφής» είναι υπαρκτό σε όλους τους κλάδους της ελληνικής οικονομίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΚΕΘΙ, στις επιχειρήσεις με περισσότερους από δέκα απασχολούμενους, η συμμετοχή των γυναικών στη συνολική απασχόληση φτάνει το 36,1%, αλλά μόλις το 17,7% στις ανώτατες μισθολογικά- ιεραρχικά θέσεις εργασίας (θέσεις εργασίας που ανήκουν στο ανώτερο 10% της μισθολογικής κλίμακας των επιχειρήσεων) και το 25,4% στις ανώτερες μισθολογικά- ιεραρχικά θέσεις εργασίας (θέσεις εργασίας που ανήκουν στο δεύτερο ανώτερο 10% της μισθολογικής κλίμακας των επιχειρήσεων). Έτσι, ο γενικός δείκτης της «γυάλινης οροφής» έχει τιμή 2, και αντίστοιχα, ο ειδικός δείκτης της «γυάλινης οροφής» ή δείκτης της «γυάλινης οροφής» των ανωτέρων στελεχών φτάνει περίπου στο 1,4 , γεγονός που υποδηλώνει ότι η συμμετοχή των γυναικών στις ανώτατες μισθολογικά-ιεραρχικά θέσεις εργασίας των επιχειρήσεων καλύπτει μόλις το 49% των ανώτατων θέσεων εργασίας από αυτές που τους αναλογούν βάσει της συμμετοχής τους στη συνολική απασχόληση των επιχειρήσεων.

Είναι χαρακτηριστικό ότι το εύρος της «γυάλινης οροφής» εμφανίζεται να αυξάνεται όσο μεγαλύτερο είναι το μέγεθος της επιχείρησης. Πιο συγκεκριμένα, στις μικρότερες επιχειρήσεις (10-49 απασχολούμενοι) η συμμετοχή των γυναικών στις ανώτατες θέσεις εργασίας καλύπτει περίπου το 58% των ανώτατων θέσεων εργασίας που τους αναλογούν με βάση τη συμμετοχή τους στη συνολική απασχόληση των επιχειρήσεων. Επιπρόσθετα, ως κριτήριο της δυνατότητας επαγγελματικής ανέλιξης των ανωτέρων στελεχών σε ανώτατες θέσεις εργασίας, φαίνεται ότι η συμμετοχή των γυναικών καλύπτει μόνο το 70% των ανώτατων θέσεων εργασίας που τους αναλογούν σε σχέση με τη συμμετοχή τους στις ανώτερες θέσεις εργασίας των επιχειρήσεων.

Στις μεσαίου μεγέθους επιχειρήσεις (50-99 απασχολούμενοι) το φαινόμενο της γυάλινης οροφής διευρύνεται ακόμη περισσότερο, δεδομένου ότι οι γυναίκες καλύπτουν μόλις το 51% των ανώτατων θέσεων εργασίας που τους αναλογούν. Ωστόσο, συγκριτικά ευνοϊκότερες είναι οι προοπτικές ανέλιξής των ανώτερων στελεχών, καθώς από το σύνολο των ανώτατων θέσεων που τους αναλογούν καλύπτουν περίπου το 80%. Τέλος, στις μεγαλύτερες επιχειρήσεις (+100 απασχολούμενοι) οι δυσκολίες των γυναικών εντείνονται σε ακόμη μεγαλύτερο βαθμό, καθώς τα αντίστοιχα ποσοστά είναι μόλις 30% και 54%.

Ο μύθος των "κατάλληλων συνθηκών"

Ο Μάκης ανήκει στην πλειοψηφία των σημερινών 30άρηδων- μένει στο πατρικό σπίτι, δουλεύει περισσότερο και αμείβεται λιγότερο, τρομάζει και θυμώνει με τα νέα μέτρα, θέλει να μείνει μόνος του, θέλει να βρει άλλη δουλειά, θέλει να κάνει οικογένεια, θέλει να αλλάξει τη ζωή του… αλλά μάλλον τώρα οι συνθήκες δεν είναι κατάλληλες…Ο Μάκης περιμένει τις κατάλληλες συνθήκες….


… Κάποια στιγμή θα υπάρξουν οι κατάλληλες συνθήκες- πότε; Σύντομα; Κανείς δεν ξέρει την απάντηση, κανείς δε μπορεί να το προσδιορίσει αυτό με σιγουριά.

Για το πλήρες κείμενο πατήστε εδώ